اگر بگویم که شاید تا چند سال دیگر بتوانید با یک تست ساده خانگی، درست مثل تست قند خون که انگشتتان را سوراخ میکنید، خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل را پیشبینی کنید، شاید اولش باور نکنید. اما محققان دانشگاه اکستر انگلستان دقیقاً چنین چیزی را ممکن کردهاند و نتایج تحقیقشان که در مجله Nature Communications منتشر شده، واقعاً هیجانانگیز است.
این تحقیق بر اساس مطالعه بزرگ آنلاینی به نام PROTECT انجام شده که بیش از 30 هزار شهروند 40 ساله و بالاتر بریتانیایی در آن شرکت دارند. این افراد به طور منظم تستهای شناختی آنلاین انجام میدهند تا حافظه، توجه و عملکرد اجرایی مغزشان سنجیده شود. اما در این مطالعه خاص، محققان از 174 نفر از شرکتکنندگان خواستند که یک کار جالب انجام دهند: یک تست خون با نیش زدن انگشت (درست مثل آزمایش قند خون دیابتیها) در خانه انجام دهند و نمونه خون خشک شده را از طریق پست برای آزمایشگاه بفرستند.
محققان در این نمونههای خون به دنبال دو پروتئین خاص گشتند که با زوال عقل و آلزایمر مرتبط هستند. پروتئین اول p-tau217 نام دارد که یک نشانگر زیستی بسیار دقیق برای بیماری آلزایمر است. پروتئین دوم هم GFAP نامیده میشود که با تخریب کلی سلولهای مغزی مرتبط است. نتیجه چه بود؟ سطح این پروتئینها در خون کاملاً با عملکرد افراد در تستهای شناختی آنلاین همبستگی داشت. یعنی افرادی که سطح بالاتری از این پروتئینها را در خون داشتند، در تستهای حافظه و تفکر هم ضعیفتر عمل کرده بودند.
این یعنی محققان توانستند شرکتکنندگان را بر اساس نتایج تست خون و تست شناختی به سه گروه کمخطر، متوسط و پرخطر برای ابتلا به زوال عقل طبقهبندی کنند. پروفسور کلایو بالارد، از محققان ارشد این مطالعه میگوید که این رویکرد ترکیبی میتواند یک روش ساده، کارآمد و مقرونبهصرفه برای غربالگری جمعیتهای بزرگ باشد.
تصور کنید چه اتفاقی میافتد: دیگر نیازی نیست افراد برای بررسی خطر زوال عقل به بیمارستانها و کلینیکهای تخصصی مراجعه کنند، در صفهای طولانی منتظر بمانند و تحت آزمایشهای پیچیده و پرهزینه مثل پت اسکن یا نمونهبرداری از مایع نخاع قرار بگیرند. در عوض، میتوانند در خانه خودشان، یک تست ساده انجام دهند، آن را پست کنند و نتیجه خطر ابتلا را دریافت کنند. این کار میتواند بار سنگینی را از دوش سیستمهای بهداشتی بردارد و از طرف دیگر، باعث شود افراد پرخطر خیلی زودتر شناسایی شوند و تحت پایش و مراقبت قرار بگیرند.